De vespers zijn het oude, oorspronkelijke avondgebed van de kerk, die
al vroeg naast de Eucharistieviering een vaste plaats in de openbare
godsdienst kregen. In de loop van de liturgische geschiedenis werden zij
meer en meer een eenvoudig middag- of avondgebed op de zondag, waarin geen spoor van de oude ordening
(zie hieronder) van de vespers te
vinden is.
De vespers waren naast de mis de liturgische gelegenheid die de muziek
rijke mogelijkheden bood tot ontplooiing. Dat kwam ook omdat - naast
liturgische redenen - de vesperpsalmen en -hymen bekender waren dan die
van de andere officies en omdat het magnificat en de Maria-antifonen
gewoonweg tot de algemene erfenis van brede lagen van het volk
behoorden.
De vespers zijn - zoals alle officies - gebaseerd op een
vaste ordening:
| Psalmen (5) | ||
| Voorlezing | – | Capitulum |
| Gezang | – | Hymne Canticum B.M.V. (= Magnificat) |
| Gebed | – | Preces (gemeente) Oratio (priester) |
| Slotvers |
Het officie of de Getijden zijn de gebedsdiensten die op vaste
uren buiten de mis worden gehouden: metten, lauden, prime, terts, sext,
none, vespers en completen.
De drie muzikale hoofdvormen die tijdens het officie gezongen worden
zijn: psalmen, cantica en hymnen.
De psalmen worden vooraf gegaan en gevolgd door antifonen, waarvan de
tekst meestal speciaal informatief is over de inhoud van de kerkelijke
feestdag.
Met de kleine doxologie (lofprijzing): "Gloria patri et filio et
spiritui et sancto, sicut erat in principio et nunc et semper et in
secula seculorum amen", eindigt elk psalmvers in de katholieke kerk.
Het magnificat, een van de zgn. cantica, is de lofzang van Maria,
zoals te vinden in Lukas I, 46-55. Het magnificat kwam al voor Paus
Gregorius I (ca. 540-604) in de Romeinse liturgie voor en vanaf de 15e
eeuw werd het frequent meerstemmig gezet.
B.M.V.: Beatae Mariae Virginis.
- Konrad Ruhland in de toelichting bij de opname van de Maria-vespers
(1610) van Claudio
Monteverdi door Concentus musicus Wien o.l.v.
Nikolaus Harnoncourt, 1967.
- Curt Sachs, Otto Hamburg, Geschiedenis van de muziek, 1997.
- Willem Elders, Componisten van de Lage Landen, 1985.
19-8-2006